Zijnsoriëntatie is de verzamelterm voor de benadering die we in het Centrum hanteren bij de begeleiding, therapie en coaching van mensen, individueel en in groepen. In de naam van het Centrum, Centrum Zijnsoriëntatie, is dus Zijnsoriëntatie als ons onderscheidende kenmerk opgenomen.

Lees ook: ‘Een Positieve Levensvisie als Hart van de Visie van Centrum Zijnsoriëntatie’. Klik hier daarvoor.

We zullen hier enkele omschrijvingen van het begrip zijnsoriëntatie geven om daarmee onze benadering te verhelderen. Zijnsgeoriënteerd betekent als eerste: georiënteerd op zijn en daarmee georiënteerd op wat er nu is.

Doel van het werk is ons te verzoenen met wat er nu is en om werkelijk in contact te zijn met wat er nu is. We kunnen wel proberen te ontsnappen aan wat er nu is (en het idee hebben dat dat ook lukt) maar die ontsnapping is feitelijk onmogelijk. Als het “hier en nu” dus gegeven is, dan kunnen we ons er maar het best mee leren verzoenen, is dan de conclusie. Zijnsoriëntatie kun je daarmee in de eerste plaats zien als het geheel aan inzichten en aan middelen en methoden om te achterhalen hoe we proberen aan het “hier en nu” te ontsnappen en hoe tot verzoening met het “hier en nu” te komen. Het “hier en nu” is uiteindelijk steeds datgene wat we op een bepaald moment ervaren. Niet relevant is of die ervaring nu door iets van binnen of van buiten wordt bepaald.

Wat-is-ZO1-Boeddhaschoot1

Het zijnsgeoriënteerde project en het zelfverbeteringsproject

We zijn wie we zijn en dit in een omgeving die (hoewel hij, net als wijzelf, steeds weer verandert) toch ieder moment weer gegeven is. Hoewel we ons in de zijnsoriëntatie richten op groei en ontwikkeling is het belangrijk te herkennen waar dit streven ontaardt in wat we noemen een zelfverbeteringsproject. Een zelfverbeteringsproject is gericht op het tot stand brengen van een meer succesvolle versie van onszelf. De neiging tot zo’n project is bijzonder krachtig en vormt daarmee juist de rationale voor het zijnsgeoriënteerde project. Dit laatste project is er op gericht het zelfverbeteringsproject te herkennen en los te laten. Het doel is te worden wie we eigenlijk al zijn en daarin ontspannen. Daarin kunnen we groeien en ontwikkelen. Door het zelfverbeteringsproject steeds meer los te laten zullen we geleidelijk meer onszelf kunnen zijn, ons durven veroorloven spontaan te zijn, ons vrij voelen in onze uitingen en dus meer zijn.

Wat-is-ZO2-Oranje-bloemen1

Het zelfbevrijdingsinstinct en de ontdekking van de innerlijke gids

Het moment dat we het zelfverbeteringsproject als een niet constructief project herkennen is een belangrijk moment in ons leven. Dat zouden we, om een spirituele term te gebruiken, het moment van bekering kunnen noemen. Vanaf dat moment worden we gesteund door ons natuurlijk en aangeboren zelfbevrijdingsinstinct wat ons motiveert, inspireert en stimuleert om het pad van zelfverbetering achter te laten. En om, ondanks de moeilijkheden die dat met zich meebrengt, het zijnsgeoriënteerde pad te gaan. Het is een pad van ontspannen in onszelf, van de strijd met onszelf herkennen en loslaten. In plaats van te gaan voor oppervlakkige belangen te gaan voor onze diepere, innerlijke waarheid, daar gaat het om. Vanaf dat moment zal het contact met onze innerlijke zijnswijsheid groeien en kunnen we en willen we ons in toenemende mate door haar laten gidsen op ons pad.

Zijnsoriëntatie als levenskunst

Het eerste kenmerk van het zijnsgeoriënteerde werk is dus de gerichtheid op verzoening, op opening van ons hart, onze geest en ons bekken, op totale verwelkoming van de ander en het andere, precies zoals het zich aandient. Paradoxaal blijkt onze belangrijkste macht dus die van de overgave. In traditioneel Christelijke termen is het adagium: “Je wil geschiede” .

Het gaat er om ons te verzoenen met de beperktheid van onze invloed. Er zijn immers veel zaken waar we graag invloed op, zo niet de macht over, zouden willen hebben, waar we die simpelweg niet of slechts beperkt hebben. Met het verlangen naar invloed is op zich niks mis. Waar het om gaat is overgave, te ontspannen in het verlangen en eventuele gevoelens van machteloosheid te verdragen.

Naast de macht van de overgave als vorm van invloed gaan we in ons werk er van uit dat we ook op een directe manier invloed hebben. We kunnen onze toekomst op een positieve of negatieve manier beïnvloeden en hebben op dezelfde manier invloed op onze visie en beleving van ons verleden. Ook op dit gebied kunnen we het nodige leren om die invloed op een effectieve, “gehoorzamende” manier aan te wenden bijvoorbeeld in relatie met anderen.

Het gaat er dus om te kunnen onderscheiden waar het wijs is invloed uit te oefenen, hoe dat op een constructieve, de situatie dienende, manier te doen en waar het vooral wijs is de dingen te laten zoals ze zijn. Dit voor ons cruciale aspect wordt samengevat in de naamgeving van de Opleiding Zijnsoriëntatie in het Centrum: Rusten in Zijn- Doen wat je écht wilt.Het gaat om de dans tussen buigen en gaan staan voor wie we zijn. Dat is wat ons betreft de essentie van zijnsoriëntatie als levenskunst en –kunde.

Wat-is-ZO3-Riviertje1

Zijn en hebben

Een mens betekent meer door wie hij of zij is en dan door wat hij of zij doet, is onze stelling. Hierin schuilt een diepere betekenis van het woord zijnsoriëntatie. Ieder mens heeft waarde en betekenis louter door wie hij of zij is en verdient daarom ook respect en waardering. Je leren afstemmen op dit “zijn” kan buitengewoon veel brengen. Zal uiteindelijk meer brengen dan het gebruikelijke jachten en jagen op meer dat gebaseerd is op een structureel gevoel van tekort en daardoor nooit te vervullen is.

We raken er slechts vervreemd door van onszelf. Deze jacht loslaten, ons richten op zijn, vormt de grondslag onder zijnsoriëntatie. Hebben is niet fout, het is tot op zekere hoogte noodzakelijk. Leren om te zijn is echter wat écht iets brengt. Door te zijn wie je echt bent, geef je ook echt iets aan de wereld. In die zin kun je zijnsoriëntatie ook als een idealistische benadering beschouwen.

Idealisme en realisme van de Zijnsoriëntatie en van het Centrum Zijnsoriëntatie 

We zijn als mens in eerste instantie vrij om te bepalen waar we ons door laten leiden. We kunnen ons primair richten op “hebben” of primair op “zijn”. De keuze heeft echter wel consequenties. Vanwege die qua geluk of ongeluk ingrijpende consequenties beschouwen wij de oriëntatie op zijn, hoe idealistisch misschien ook, toch ook als bijzonder realistisch.

Als Centrum Zijnsoriëntatie willen wij een gemeenschap zijn van cliënten, studenten en medewerkers die gericht zijn op dit doel. Daarin vinden we elkaar en zijn we anders dan vele andere instellingen op dit gebied. We geloven er in dat er ieder mens van betekenis wil en kan zijn voor de wereld. Dit kan het beste door op je gemak te zijn met jezelf en anderen, door te leren echt in contact te zijn en door werkelijk jezelf te zijn.

Wat-is-ZO4-Bomen-voor-zon1

zijn en Zijn

Door het zijnsgeoriënteerde werk gaan we onszelf en onze omgeving herkennen en ervaren als manifestatie van Zijn en daarmee komen we bij de meest fundamentele en essentiële betekenis van Zijnsoriëntatie. We zijn als mens eigenlijk iets van veel grotere betekenis dan we gewend zijn te denken. We drukken ieder moment iets uit van wat veel verder gaat dan wat we concreet op een bepaald moment vertellen. Het is dat wat we ons vaak pas realiseren wanneer we iemand door de dood verliezen of soms op het moment dat we iemand nieuw leren kennen. Door de zijnsoriëntatie leren we door de oppervlakkige manifestatie heen te kijken en te zien wat er zich eigenlijk voordoet. Daar zijn we als trainer en coach in getraind en dat leren we cliënten en studenten. In die zin zijn we ook een spirituele benadering.

Met deze vorm van Zijnsoriëntatie en door dit Zijn met een hoofdletter te schrijven sluiten we aan bij een eeuwenlange vooral ook Westerse traditie. Die hoofdletter is een poging om het respect voor wat er eigenlijk is, wie we eigenlijk zijn en wat er zich eigenlijk voordoet, tot uitdrukking te brengen. We zijn geen product van onszelf. We hebben onszelf en elkaar niet gecreëerd.  We zijn, al ervaren we ons zo niet altijd, een bijzonder geschenk voor onszelf en voor de wereld wat we ter beschikking hebben gekregen. Het is een gegeven, maar tegelijkertijd kunnen we het tot op zekere hoogte maken en breken. Het is een geschenk wat zorg en aandacht vraagt, wat al dan niet tot bloei gebracht kan worden. Als Centrum willen wij mensen helpen dat te doen.

Waar we ons nog niet als manifestatie van iets zeer wezenlijks en groots herkennen, ervaren we ons als een geïsoleerd persoon met een afzonderlijk bestaan. Dit is niet per se onjuist en onbruikbaar maar wel onvolledig. We zijn dan als een vinger die vergeet dat hij onderdeel van een groter geheel – een hand, een lichaam – is. Als een afzonderlijke vinger denken we dat ons bestaan niet zomaar gegeven is. We realiseren ons dan niet dat we deel uit maken van een groter geheel met een buitengewone intelligentie, dat ons voortdurend voedt en verzorgt. We denken voor ons bestaan te moeten vechten en dat het helemaal van ons afhangt. Dan overleven we meer dan dat we leven.

Omdat we onderdeel van het leven zijn, hangt het leven gelukkig niet volledig van ons zelf en van onze eigen inspanning af. De belangrijkste consequentie daarvan is dat onze instinctieve basisangst geen reële grond heeft, waardoor we er ons geleidelijk van kunnen bevrijden. Daardoor kunnen we ontspannen, vertrouwen in het leven en daardoor Rust vinden in Zijn. In die zin kun je de zijnsoriëntatie een holistische benadering noemen.

We zijn een en één

Als elke vinger van een hand hebben we als individu unieke kenmerken en dragen daardoor op een unieke manier bij aan het geheel van de hand en van het lichaam als geheel. Op dezelfde manier zijn we als persoon onderdeel van het leven, van de wereld en van de mensheid en dragen daaraan bij en zijn er door bepaald. Dat betekent dat we ons als persoon kunnen zien en ervaren als een unieke manifestatie van Zijn.

Dit vraagt dat we leren op ons gemak te zijn met ons volstrekte alleen, autonoom en anders-zijn aan de ene kant. Aan de andere kant is het belangrijk te leren helemaal hetzelfde te zijn, samen te zijn, onszelf volledig te verliezen en om op te kunnen gaan in het wij. Dit is de ervaring van eenheid en gaat gepaard met een kwaliteit van liefde als kwaliteit van het Zijn.

Het eerste gaat meer gepaard met een gevoel van verwondering en respect, met ontzag voor de veelvormigheid en differentiatie van het Zijn. Hier gaat het om de beleving van één-zijn, van uniciteit en bijzonderheid. Van uit dit vermogen zijn we per definitie origineel en creatief, kunnen we confronterend zijn en een appel doen op de ander. Hierdoor beschikt ieder mens (dier en ding) over een unieke, Bijzondere Toegevoegde Waarde.

Daarmee kunnen we als het (virtuele) doel van de zijnsoriëntatie deze ervaring van een- zowel als één- zijn definiëren. Dankzij ons vermogen tot een-zijn, kunnen we groeien in ons vermogen in te leven in anderen, hen werkelijk begrijpen en begrip voor hen opbrengen. In ons vermogen om één te zijn, staan we los van anderen, zijn we bereid op ons zelf te staan, onze verantwoordelijkheid te nemen en groeien we in schoon-heid, authenticiteit en waarachtigheid.

Dit een – en één – zijn doet zich voor bij ieder contact. We zijn een in de mate dat we in staat zijn te luisteren naar de ander of anderen en daardoor elkaar begrijpen. Op die manier ervaren we verbondenheid en zielsverwantschap en kunnen we ons opgenomen voelen in het Grote Hart.

We zijn één in de mate dat we anders durven zijn, onze eigen opvattingen, gedachten en gevoelens durven laten zien. In het eerste vieren we de liefde, in het tweede de vrijheid en de moed om waarachtig en anders te zijn.

Het virtuele van het zijnsgeoriënteerde doel

Dit is dus het doel waar we naar streven en waartoe we cliënten en studenten begeleiden. Om dit te bereiken hebben we in de loop der jaren een heleboel middelen ontwikkeld vooral ook door te kijken hoe anderen het (niet) doen en dit vrijmoedig naar onze opvattingen aan te passen. Het is het doel dat misschien is te benaderen maar dat we nooit zullen bereiken.

We zullen het nooit kunnen bereiken om de prachtige reden dat het menselijke potentieel oneindig is. Beoefening en toewijding worden na verloop van tijd alleen maar belangrijker en gelukkig ook aantrekkelijker.

We zullen het ook nooit in de toekomst bereiken omdat we, zoals alle grote leraren zeggen, al per definitie opgenomen zijn in het doel. We zijn al kind van God, van Zijn, al beseffen we het niet. We zijn precies op de plek waar we dienen te zijn. Hoe zouden we anders kunnen functioneren? We kunnen vooral groeien in bewustwording van deze diepere werkelijkheid en daarmee hebben we nog een andere reden genoemd om te spreken van zijnsoriëntatie.

Presentie: individuatie en sociatie

Het bijzondere van ons als mensen is dat we ergens kunnen zijn, zonder er echt te zijn. Anderen zien ons lichaam wel, maar kunnen ons soms als persoon niet echt bereiken. Het doel van de zijnsoriëntatie kunnen we ook definiëren als het streven om onder zoveel mogelijk omstandigheden te leren aanwezig of present te zijn. In het werk bieden we de middelen daartoe aan. Het Zijn heeft onszelf, ons hart nodig, zou je kunnen zeggen. Als we ons hart buiten de situatie houden zijn we er niet echt. Het gaat in dit verband om iemand zijn, om er te zijn.

In dat verband gaat het om individuatie. Individuatie is het vermogen en het proces om helemaal onszelf te zijn en om onze uniciteit in vrijheid tot uitdrukking te brengen. Daar tegenover staat het vermogen tot sociatie, het vermogen ons te verbinden en om wij te zijn. Hier gaat het eerder om open te zijn en om als het ware niemand te zijn. Het is de andere kant van de presentiemedaille.

Wat-is-ZO5-Frangipani-Bloemen1

Mens met hart en ziel!

Je voornaam kun je zien als een verwijzing naar je individualiteit, je achternaam als een verwijzing naar je socialiteit. Beide vormen gezamenlijk onze identiteit.
In het “Wij” en de verbinding zijn we kinderen van het Hart, het liefdesaspect van het Zijn en de Presentie. Hierin kunnen we leren volledig kind van onze tijd te zijn, van onze maatschappij, van onze traditie en van het nu en kunnen we leren de taal van onze tijd te spreken en daarmee begrijpelijk te zijn.

In het “Ik” zijn we vooral alleen, zijn we Ziel (en kunnen ons daarin een beetje zielig voelen). We staan daar alleen met God, ons geweten, onze wijsheid en waarachtigheid. Daar kunnen we leren tijdloos te zijn, ongebonden en op onszelf teruggeworpen. Daarin kunnen we de vreugde beleven van het in onze bestemming te zijn, precies op de plek waar we horen en in de vorm die wenselijk is.

In de integratie van beide aspecten kun je spreken van actualisatie. Daarmee streven we er naar een voertuig te zijn voor het Goddelijke, voor het Universele en dit in de actualiteit van het hier en nu het singuliere te vertalen naar het samen, naar de gemeenschap. We kennen allemaal het gevoel ergens met hart en ziel voor te kunnen gaan. We weten hoeveel energie en levensvreugde dat brengt. Als medewerkers van het Centrum zien we het als ons werk de weg daar naar toe te wijzen. Dat werk noemen we zijnsoriëntatie.

Middelen en methoden

Een van de kenmerken van de zijnsoriëntatie als methode is haar rijkdom aan middelen en methoden. Daarin verschilt de zijnsoriëntatie wezenlijk van andere benaderingen. In die zin kun je de zijnsoriëntatie ook zien als eclectisch, als een amalgaam van inzichten en middelen uit verschillende actuele en traditionele benaderingen.

Verder is de zijnsoriëntatie zowel spiritueel als psychologisch georiënteerd. Waarom? Omdat beide benaderingen en vooral de combinatie van beide werkt. We zijn daarmee verwant aan benaderingen zoals die van Almaas en Ken Wilber en verschillen van de puur spirituele en van de puur psychologische benaderingen.
Zowel de spirituele tradities als de psychologie hebben buitengewoon behulpzame inzichten hoe wij als mensen in de problemen komen en hoe we die problemen achter ons kunnen laten.

Kenmerkend voor de spirituele tradities is vooral de algemeen gebruikelijke, dagelijkse, persoonlijke beoefening, die noodzakelijk wordt geacht. De spirituele tradities hebben bovendien de moed om een na te streven ideaal te formuleren die de motivatie voor de dagelijkse beoefening biedt. Het gaat niet, of niet alleen, om theoretische, wetenschappelijke inzichten, maar om levensechte ervaringen die van leraar naar leerling worden doorgegeven.

Daarin verschillen de spirituele tradities van de psychologie, die veel meer investeert in en praat over wat niet goed is dan wat wel goed is. Idealen blijven ook in de klinische psychologie impliciet.

Groei in autonomie en de betekenis van zelfbegeleiding

In ons werk staat de vergroting van persoonlijke autonomie van cliënten en studenten centraal. Dat is ook de reden dat we zo de nadruk leggen op methoden van constructieve zelfbegeleiding en daartoe in ons werk een veelheid aan hulpmiddelen aanreiken. Wezenlijk onderdeel is daarbij de negatieve en ondermijnende vormen van zelfbegeleiding te leren herkennen en deze los te laten. Daarmee worden we meester over ons leven en worden we in toenemende mate minder afhankelijk van leraren en begeleiders.
Onderdeel van het autonoom worden is dat men niet zonder meer “gehoorzaamt” aan een begeleider, maar eerder aan de innerlijke wijsheid en deze weet te onderscheiden van de innerlijke criticus. Daartoe zullen zowel de weerstand tegen als de hechting aan een externe autoriteit dienen te worden losgelaten.
Een van de grootste bezwaren van spirituele tradities die met bovenstaande samenhangt, is hun neiging tot normering en, zo je wilt, fundamentalisme. Behalve de doodsheid die dat tot gevolg heeft is het ook buitengewoon onderdrukkend.

Het functioneert altijd op basis van uitstoting naar buiten en sektevorming naar binnen. Men denkt in termen van goed en fout en denkt bij voorbaat te weten wat goed en fout is. De meeste religies hebben daarvoor een aparte wetenschap beschikbaar. In vergelijking daarmee is de psychologie een verademing, al is daar de beperking dat alleen mag bestaan wat volgens de wetenschappelijke norm geaccepteerd is, waardoor men een groot deel van het leven en misschien wel het belangrijkste deel buiten beschouwing laat.

Ziel en lichaam

Behalve dat zijnsoriëntatie een richting is die spiritualiteit en psychologie integreert, is het ook een richting die ziel en lichaam integreert. Inzicht en visie zien wij als zeer behulpzaam voor de zelfbegeleiding en daarin verschillen we van de puur lichaamsgerichte stromingen. Bevrijding van de ziel kan echter niet zonder lichamelijke bevrijding.

De afstemming op het lichaam en op de lichamelijke manifestatie van het zijn, is een wezenlijk onderdeel van het werk. Deze afstemming maakt het geleidelijk mogelijk echt bij onszelf ter zijn. Het lichaam biedt een anker, een grond en een holding, waarin alles te ervaren is en waarin de ziel tot rust komt. Dissociatie van het lichaam is een van de kenmerken van trauma. Door de afstemming op het lichaam hoeft men niet gauw bang te zijn dat het “fout” gaat ofwel dat iemand decompenseert zoals dat genoemd wordt. Onderdeel van het zelfbegeleidingsaanbod vooral tijdens de Opleiding Zijnsoriëntatie zijn allerlei vormen van lichaamsoefeningen die de toenemende afstemming op het lichaam en daarmee het draagvermogen voor emotionele verwikkelingen uit heden en verleden vergroot.

Wat-is-ZO6-Paadje-in-Woud1

Visualisatie

In de zijnsoriëntatie werken we ook graag met beelden. Via beelden zijn we in staat heel dicht bij onszelf, bij het Zijn te zijn. Beelden laten vaak tegelijkertijd zien welke zijnskwaliteiten we nog moeilijk kunnen belichamen. Het bijzondere van visualisaties is verder dat we ze onderdeel van onze dagelijkse beoefening kunnen maken. Daardoor zijn we in staat zijnskwaliteiten waarmee we de verbinding verloren hebben, weer in onze staat van zijn terug te brengen. Vooral de visualisaties in groepen, eerder dan die in het individuele werk, blijken ons toegankelijk te maken voor de wijsheid en de liefde van de heilige dimensie. En dit betrekkelijk eenvoudig en bij adequate begeleiding voor iedereen zonder meer ervaarbaar.

Meditatie

Meditatie is een belangrijk hulpmiddel.Meditatie heeft tot doel te leren rusten in wat er is, in alles wat je op een bepaald moment voelt en ervaart. Het gaat er om bewust en stil aanwezig te leren zijn. Open en ontvankelijk voor wat er zich aandient. Zonder oordeel of met bewustzijn van je oordeel. Wanneer je dat kunt, ben je echt jezelf. Dan kun je aanwezig zijn met je hele hebben en houden en kun je ook trouw zijn aan jezelf.

Meditatie heeft ook een belangrijk ontspannend effect. Bovendien werkt het als een soort vergrootglas. We krijgen door meditatie meer inzicht in onszelf en in de diepere achtergronden van ons doen en laten. De dagelijkse meditatiebeoefening staat altijd in het teken van het ontwikkelen van een duurzame meditatieve houding. Een meditatieve houding is een houding van bewustzijn, van aandacht, ook wel mindfulness genoemd. We willen bewust leven, met aandacht, weten dat we er zijn. We willen ook leren bewuste keuzes te maken, waarmee we onszelf en onze omgeving goed doen.

Wat-is-ZO7-Herfstuitzicht1

Natuurlijke Spiritualiteit en taal

Spiritualiteit is zo oud als de mensheid. Het kan helpen om je te realiseren dat spiritualiteit niet is uitgevonden door Mohammed, Boeddha of Jezus, laat staan door de paus, de dominee of de rabbi. In het Centrum proberen we deze, wat je zou kunnen noemen, oorspronkelijke, natuurlijke spiritualiteit tot leven te brengen. Het gaat dan om bijvoorbeeld gebaren, zinnetjes of vormen van samenzijn zonder dat we daarin op welke manier dan ook bijzonder of exclusief willen zijn.
Het gebruik van taal is sowieso een bijzonder krachtig middel. Veel van het werk kun je zien als ooit verstoten delen van onszelf weer te integreren door ze te willen begrijpen. Taal vormt daar een zeer behulpzaam middel bij.

Het behulpzame van taal berust vooral in het paradoxale gegeven, dat om taal te kunnen gebruiken we zowel afstand moeten nemen als nabij moeten zijn.
Gestandaardiseerde taal blijkt ook een krachtig hulpmiddel bij moeilijke communicatieve situaties. Gestandaardiseerde taal (oefentaal) zien we daarbij als een tijdelijk hulpmiddel. Hoe sneller men eigen taal ontwikkelt, hoe beter.

Heden en verleden

We werken in het Centrum met het verleden in de mate dat het ons heden bepaalt. Het is zoals we de huidige maatschappij vanuit haar geschiedenis beter kunnen begrijpen, zo kunnen we op dezelfde manier ook onszelf beter begrijpen van uit onze geschiedenis. We denken daarbij in termen van levensthema’s. In onze ogen kent ieder mens één of meerdere levensthema’s. Op dat gebied heeft iedere persoon iets bijzonders te leren en daarmee  op den duur ook iets bijzonders aan de wereld te bieden.

Naast levensthema’s denken we ook contextueel in termen van familiethema’s en organisatiethema’s. Het gaat hier om thema’s die specifiek zijn voor families, bedrijven en instellingen. Vaak kunnen we hierdoor uit de actualiteit afleiden wat er in het verleden van een familie of bedrijf heeft plaats gevonden.

Uitgangspunt daarbij is dat mensen nooit zo maar samen zijn. Achter menselijk verbanden schuilt een intelligentie waarvan we slechts een intuïtief vermoeden kunnen hebben. Het is dezelfde intelligentie als die aan bijvoorbeeld de sterrenhemel ten grondslag ligt. Diezelfde intelligentie bepaalt de moeilijkheden of uitdagingen waarmee we worstelen. Het overwinnen van die moeilijkheden kunnen de hulpmiddelen zijn om voor een groter deel van betekenis te zijn.

Lees ook: ‘Een Positieve Levensvisie als Hart van de Visie van Centrum Zijnsoriëntatie’.